«Достық» ордені 1995 жылы тағайындалды. Онымен елдегі қоғамдық келісімді сақтауға, халықтар арасындағы бейбітшілікті, достық пен ынтымақтастық ахуалын нығайтуға үлес қосқан азаматтар марапатталады. «Достық» ордені екі дәрежелі болып белгіленді. Оның І-ші дәрежесі өрнектелген сегіз бұрышты жұлдыздан және аспалы лентаға тағылған орден белгісінен тұрады.
«Парасат» ордені 1993 жылы тағайындалған. «Парасат» орденімен ғылым мен мәдениет, әдебиет пен өнер қайраткерлері және халықтың рухани мүддесін, потенциялды ой-өрісін жоғарылатудағы еңбегі үшін, азаматтардың құқығын қорғаудағы ерен еңбегі үшін марапатталады
«Айбын» ордені 1995 жылы бекітілген әскери орден. Қазақстан республикасының қарулы күштерінің шекара және ішкі әскерлерінің әскери қызметшілері, сондай-ақ прокуратура ұлттық қауіпсіздік комитеті мен Ішкі істер қызметкерлері әскери даярлықта қол жеткізген жетістіктері, әскери жаңа техниканы игергені, заңды, қоғамдық тәртіпті бұлжытпай сақтағаны, халық мүддесін қорғаудағы адалдығы үшін, әскери және қызметтік міндетін орындауда көрсеткен ерлігі мен қайсарлығы үшін, төтенше жағдайда қылмысқа қарсы жасаған жанкешті әрекеті үшін марапатталады. «Айбын» ордені үш дәрежеден тұрады. «Айбын» орденінің І-ші және ІІ-ші дәрежесімен кіші және ортаңғы буын офицерлер қатары марапатталады, «Айбын» орденінің ІІІ-ші дәрежесімен матростар, сержанттар, старшиналар, прапорщиктер және мичмандар марапатталады.
«Айбын» ордені 1995 жылы бекітілген әскери орден. Қазақстан республикасының қарулы күштерінің шекара және ішкі әскерлердің әскери қызметшілері, сондай-ақ прокуратура, ұлттық қауіпсіздік комитеті мен Ішкі істер қызметкерлерінің әскери даярлықта қол жеткізген жетістіктері, әскери жаңа техниканы игергені, заңды, қоғамдық тәртіпті бұлжытпай сақтағаны, халық мүддесін қорғаудағы адалдығы үшін, әскери және қызметтік міндетін орындауда көрсеткен ерлігі мен қайсарлығы үшін, төтенше жағдайда қылмысқа қарсы жасаған жанкешті әрекеті үшін марапатталады. «Айбын» ордені үш дәрежеден тұрады. «Айбын» орденінің І-ші және ІІ-ші дәрежесімен кіші және ортаңғы буын офицерлер қатары марапатталады, «Айбын орденінің ІІІ-ші дәрежесімен матростар, сержанттар, старшиналар, прапорщиктер және мичмандар марапатталады.
Даңқ ордені 1993 жылы тағайындалған. «Даңқ» орденімен Қазақстан республикасының қарулы күштерінің, әскери бөлімдердің жоғарғы шенді офицерлері, сондай-ақ прокуратура, ұлттық қауіпсіздік, ішкі істер органдарының басшылары үздік еңбектері үшін марапатталады. «Даңқ» ордені екі дәрежелі болып белгіленді
«Даңқ» ордені 1993 жылы тағайындалған. «Даңқ» орденімен қазақстан республикасының қарулы күштерінің, әскери бөлімдердің жоғарғы шенді офицерлері сондай-ақ прокуратура, ұлттық қауіпсіздік, ішкі істер органдарының басшылары үздік еңбектері үшін марапатталады. «Даңқ» ордені екі дәрежелі болып белгіленді. Оның І-ші дәрежесі жұлдыздан, аспалы лентаға тағылатын белгіден тұрады.
«Барыс» ордені 1999 жылы бекітілген. Бұл орденмен Қазақстан республикасының мемлекеттігі мен егеменділігін нығайту ісіне ерекше еңбек сіңіргендер, Қазақстан халқының бірлігін нығайтудағы ғылыми, мәдени-қоғамдық қызметі үшін, халықтар арасындағы достықты нығайтуда, ұлттық өзара мәдениет бірлігін жетілдірудегі еңбегі үшін марапатталады. ІІІ -ші дәрежелі «Барыс» ордені жұлдызша және аспалы жолақтан тұрады.
«Барыс» ордені 1999 жылы бекітілген. Бұл орденмен Қазақстан республикасының мемлекеттігі мен егеменділігін нығайту ісіне ерекше еңбек сіңіргендер, Қазақстан халқының бірлігін нығайтудағы ғылыми, мәдени–қоғамдық қызметі үшін, халықтар арасындағы достықты нығайтуда, ұлттық өзара мәдениет бірлігін жетілдірудегі еңбегі үшін марапатталады. ІІ- ші дәрежелі «Барыс» ордені жұлдызша және аспалы жолақтан тұрады.
«Барыс» ордені 1999 жылы бекітілген. Бұл орденмен Қазақстан республикасының мемлекеттігі мен егеменділігін нығайту ісіне ерекше еңбек сіңіргендер, Қазақстан халқының бірлігін нығайтудағы ғылыми, мәдени-қоғамдық қызметі үшін, халықтар арасындағы достықты нығайтуда, ұлттық өзара мәдениет бірлігін жетілдірудегі еңбегі үшін марапатталады. І-ші дәрежелі «Барыс» ордені жұлдызша және аспалы жолақтан тұрады.
«Барыс» ордені 1999 жылы бекітілген. Бұл орденмен Қазақстан республикасының мемлекеттігі мен егеменділігін нығайту ісіне ерекше еңбек сіңіргендер, Қазақстан халқының бірлігін нығайтудағы мәдени–қоғамдық қызметі үшін, халықтар арасындағы достықты нығайтуда, ұлттық өзара мәдениет бірлігін жетілдірудегі еңбегі үшін марапатталады. «Барыс» ордені үш дәрежеден тұрады. Орденнің 1-ші дәрежесі жұлдызша мен аспалы жолақтан тұрады.
«Отан» ордені 1993 жылы тағайындалған. Аталған орденмен мемлекеттік және қоғамдық қызметінде экономиканы, әлеуметтік саланы, ғылым мен мәдениетті, мемлекеттік құқық қорғау және әскери қызметтегі демократия мен әлеуметтік прогресті дамытуға айрықша еңбек сіңірген азаматтар марапатталады.
Қылышынан қаны тамып, жарты әлемді билеп тұрған қызыл империя кеңестік коммунистік партия кезеңінде қазақ жастарының ұлттық намысн ту етіп, отаршылдыққа қарсы алғаш жойқын бұлқыныс танытуы Мәскеудегі өктемшіл шовинистердің төбесіне жай түсіргендей әсер етті. Өйткені, уысындағы қол бала іспеттес көптеген ел бұдан «үлгі-өнеге» алып, ол өрт қаулай түссе, халдерінің мүшкілденетінінен қауіптенді. Оны олар алдын-ала сезді де, басқыншылық әрекеттерге, фашистік қатыгездік қадамдарға да көз жұма барды. Әділдіктің салтанат құруын сұраған жалаң қолды бейбіт жандардың тілектеріне құлақ асқысы келмеген озбыр орталық жүйесі жүректері тітіркенбестен мұздай қаруланған әскермен шеруге шыққандарды аяусыз жаншыды, итке талатты, бас-көз жоқ ұрып соқты. Кремльден кесепатты бұйрықтың пәрмені солай аласапыран құбылды.
1937-1938 жылдары яғни, бір жылдың ішінде 125 мың қазақ зиялысы қырылған. Жоғары білімді қазақтың бетке ұстайтын азаматтарының бар кінәсі - көзі ашық болғаны, өз ұлтының намыс-сезімін жақтағандары ғана. Бүгінгі ұлттық сана-сезіміміздің құны осыншама құрбандықпен келгенін есте сақтағанымыз жөн болар еді. Осы асыл азаматтардың үзілген жас, қыршын өмірлері, орындалмаған үміттері, армандары бізге аманат сияқты болып көрінеді. «Мен үшін Отаныма адал солдат болудан артық бақыт жоқ», - деп Ислам Жеменей айтқандай, Отан қорғау жолында 41-45 –ші жылдары ең көп қырылған қазақ солдаттары еді. Ұлы Отан соғысына Қазақстаннан 1 миллион 196 мың адам қару асынып, майданға аттанды. 700 мың адам еңбек армиясының сапында болды. Соғыстан тек 410 мың Қазақстандық жауынгер ғана оралды.
Халқымның «Әке көрген оқ жонар, шеше көрген тон пішер» деген даналық пікірін ойлап қарасақ, ата-бабаларымыздың асқар таудай ақылында, өз өмір тәжірибесінен өткен өнегелі істері – елін, жерін қорғау, бірлікте, ынтымақта өмір сүріп, еліне елеулі, халқына қалаулы болу сияқты жақсы қасиетті ұрпақтан- ұрпаққа дарыса деген асыл арманы екен. Сонау ғасырлар қойнауының қатпар-қатпар белесінен байқасақ, ежелден –ақ ру-тайпаларымыздың өз жерін еш жауға бастырмаған, ұлын құл, қызын күң еткізбеуге батырлық ержүректігін, жауына қатал, досына адал, шыбын жанын шүберекке түйіп, садақ ұстап қол күшіне сеніп, найзаның ұшына үкі таққан ұлдары мен қыздарының жауынгерлік үлгісі бізге аманат болып жеткен.
Көкшетау қаласының оңтүстігінде әсемділігімен «қазақстанның Швейцариясы» деген теңеуге ие болған көркем қырат Бурабай Өңірі. Он- ша биік болмаса да , қырқалы және қарағайлы қайыңдармен көмкерілген тау жоталары әсем суретке ұқсас. Осы тамаша өңірде «Балдаурен» республикалы оқу-сауықтыру комплексі орналасқан. Мен өткен оқу жылында осында демалуға бардып, Көкшенің тамаша табиғатын өз көзіммен көрдім. Сәкен Сейфуллиннің «Көкшетау» өлеңіндегі
Шымкент қаласы қазіргі Оңтүстік облысының орталық қаласы.Мен Шымкент өңіріндегі Қарабұлақ ауылында туылғанмын.Ауылымызды бойлап атақты компазиторымыз Шәмші Қалдаяқов әніндегі Арыс өзені ағады. Өзенге жақын орналасқан ауылдың табиғаты тамаша екендігі айтпай-ақ түсінікті.Оңтүстік өңірі жылы болғандықтан, жемісі көз тұнарлық, үйіліп жатқан қауын-қарбыз, тіліңде бал үйіретін жидегі...
Павлодар облысы, Ақтоғай ауданындағы Әуелбек ауылы менің туған ауылым. Ауылымызда Қаракөл деген көл бар. Суы мөп-мөлдір таза. Менің әжемнің апасы үйге қонаққа келгенде сол көлдің суын ғана ішеді.Бұл көлдің суы «мың дертке дауа» дейді. Орман-тоғайы жеміс-жидекке толы. Шөбінің шүйгіндігінен малдары семіз. Ауылға келген сайын айран -сүт, қаймаққа тойып кетеміз. Ағарған кісі денсаулығына таптырмайтын тағамдар,- дейді әжем. Демалысты ауылда өткізіңдер ылғи шақырады.Біз ауылға ұшып жетеміз
Мен Павлодар облысы, Ақтоғай ауданында Ақтоғай ауылында дүниеге келдім.Ата-әжелерім осында тұрады. Демалыс сайын біздер ауылымызға келеміз. Ақтоғайдың табиғаты таза, шөбі шүйгін. Өзенінің бір жақ беті таза болғандықтан, үлкен-кіші сонда шомылады. Екінші бөлігі лас. Ауыл адамдары да кейде өзеннің тазалығына көңіл аудармайтын секілді. Мал суарғанда өзен лайқаланып кетеді.
Екібастұз - Павлоодар облысындағы ең әдемі қалаларының бірі.Тіпті облыс қана емес, бүкіл еліміз, шет елдіктерге де жақсы таныс қала.Өйткені, Екібастұзда жер асты байлығы-тас көмір өндіріледі.Мұнда алып МАЭС-тер, кеніштер бар.Қала тұрғындары осы өндіріс орындарында жұмыс істейді.
Отырар Қазақстанның орта ғасырлық үлкен қалаларының бірі. Сырдарияның Арыс өзеніне құяр сағасына таяу орналасқан. Отырар қаласы Фараб деп те аталған. Әл-Фарабидің осы қаладан шығуы кейдесоқ емес. Нағыз Шығысқа тән қала әкімнің сарайы, көпестер мен қолөнершілердің үйлері, мешіт, бірнеше моншалар болған.Шет аймақтарында кірпіш құюшылар, ұсталар, зергерлер тұрды.
Халқымыздың тарихы осы төрт түлік малмен тікелей байланысты. «Ат-ердің қанаты» деп айтатын дана халқымыз жылқы өте қастерлеген. Жылқы-мінсең көлік, жесең ет. Қазы-қарта, жал-жаясыз бірде-бір қазақ жанұясын біз көре алмаймыз. Сиыр - жесең ет, кисең киім, айран, сүті, қаймағынсыз қазақ баласы өспейді. Түйе малы –нағыз көлік, қымыран мен шұбаты дертке дауа. Қой шаруашылығы- Қазақстанның мал шаруашылығының басты саласы. Халқымыздың маманданған дәстүрлі ата кәсібі.
Ахмет Иассауи кесенесі тарихи қала Түркістанда орналасқан. Ол көне архитехтуралық ескерткіштердің бірі. Әуелі Қарахан дәуірінде(927-1212) тұрғызылып, оның қираған іргесі XIV ғасырдың аяқ шені мен XV ғасыр басында Әмір Темірдің бұйрығымен жаңартылған. Бұл ескерткіште Исламға дейінгі салт-сана түрі мен Ислам дінінің қағидалары, Құран аяттары тоғысқан. Қазандақ бөлме-ежелгі тайпалар өміріндегі қазанды қасиет тұту дәстүрін бейнлесе, мешіт- мұсылмандар ғибадатханасы.Тайқазанға 60 шелек су сыяды, салмағы 2 тонна. Мешіттің қабырғалары кілем тәрізді күйдірген ақ керішпен безендірілген.Күмбез көгіспен қапталған, орталықтары ақшыл, жасыл түсті теңбіл яшмадан қашалған.
Қазақстанның табиғат жағдайларының қолайлығы көптеген дәнді дақылдарды егуге мүмкіндік береді.Қазақстанда 272,5 млн. га жер бар, оның 222,5 млн. гектары ауыл шаруашылығына жарамды. Бұл жердің 80 пайызына жуығын жайылымдар, 15 пайызына жуығын жыртылған жерлер, 4 пайызын шабындықтар алып жатыр. Шабындықтар мен жайылымдардың жалпы ауданы жөнінен Қазақстан Аустралия (450 млн.га), АҚШ(320млн.га),
Әсем қала Алматы Жоңғар Алатауының етегінде орналасқан. Ақ бас қарлы Алатау қаланы баурайына алып, қорғап тұрған алып денелі батырдай. Алматыға қонаққа барғанда бізді Медеу мұз айдынына апарды. Сол жолы мен Алатау ды өте жақыннан көрдім. Қарағайлы Алатау жап-жасыл еді. Жұпар ауасы, аңқыған дала исін мен алғаш рет сол жерде сезініп, сол жерде жұттым..
Қызылорда қаласынан солтүстік-батысқа қарай 250 километр қашықтықтағы жазық далада Байқоңыр космодромы орналасқан. Бұл мекен планетадағы тарихи орындардың бірі. 21 тамыз 1957 жылы планета аралық «R-7» ракетасы ұшырылды. Ал 1957 жылдың 4 қазанында осы ракета орбитаға бірінші Жер серігін жеткізді.
Қызылорда қаласынан солтүстік-батысқа қарай 250 километр қашықтықтағы жазық далада Байқоңыр космодромы орналасқан. Бұл мекен планетадағы тарихи орындардың бірі. 21 тамыз 1957 жылы планета аралық «R-7» ракетасы ұшырылды. Ал 1957 жылдың 4 қазанында осы ракета орбитаға бірінші Жер серігін жеткізді.
Үш бидің ел тыныштығы, оның бақытты келешегі, тәуелсіздігі үшін қауіп-қатерді елемей, бастарын бәйгеге тіккен осы шынайы отаншыл сезімі, ынтымақ- бірлігі басқалаларға да ықпал етіп, қазақ халқын бір мақсатқа жұмылдыра түскен. Бүгінгі бақытты өміріміз осындай бабалар арқасы екенін түсініп, үш биіміздей ұлыларды, елім деп еңіреген батырларымызды ұрпақ ешқашан ұмытпауы қажет деп білемін.Үш биге қойылған мүсін ұрпағының оларға деген құрметінің бір белгісі деп түсінемін.
Қазақстанның ежелгі алдыннан келе жатқан қалаларының бірі - Тараз қаласы. Тарихи деректерге сүйенсек 1856 жылы қала Әулие – Атаатымен, 1856 жылы қаңтарда Мирзоян аты беріледі. Ал 1938 жылы мамыр айында ақын Жамбыл тамыздың аты берілді. 1997 жылы 8 қаңтарда Жамбыл қаласына өзінің тарихи аты Тараз қайтарылды. 2002 жылы ЮНЕСКО көлемінде қала өзінің 2000 жылдығын атап өтті. Облыс Жамбыл облысы болып қалдырылды.
Біздің Қазақстанда Қорықтар саны тоғыз. Олар: Ақсу-Жабағалы, Науырызым, Алматы, Барсакелмес, Қорғалжын, Марқакөл, Үстірт, Батыс Алтай, Алакөл қорықтары. Мен осы қорықтардан Марқакөл қорығы жөнінде нағашымнан естігенім бар еді. Сондықтан осы туралы білетінімді жазғым келіп тұр.
